Kadi ya gharama ya mapishi na gharama ya chakula ni nini
Kadi ya gharama ya mapishi ni mapishi ya chakula pamoja na gharama ya kila kiambato: kiasi cha kila kitu kinachoingia, kinagharimu kiasi gani na mapishi yanatoa sahani ngapi. Inafanya chakula kiwe sawa kila mara jikoni na inaonyesha gharama halisi ya kila sahani.
Asilimia ya gharama ya chakula (food cost) ni gharama ya viambato vya chakula ikigawanywa kwa bei yake ya kuuza. Chakula kinachogharimu 150 kutengeneza na kuuzwa kwa 500 kina gharama ya chakula ya 30%: kwa kila 100 unazopata, 30 zinaenda kwenye viambato.
Jinsi ya kukokotoa gharama na asilimia ya gharama ya chakula
Kikokotoo kinafanya hesabu hizi kwa kila kiambato na kwa chakula kizima:
- Gharama ya kiambato = (bei uliyolipa ÷ kiasi ulichonunua) × kiasi kinachotumika
- Gharama kwa sahani = jumla ya viambato (+ upotevu na ziada) ÷ idadi ya sahani
- Gharama ya chakula (%) = gharama kwa sahani ÷ bei ya kuuza × 100
- Bei inayopendekezwa = gharama kwa sahani ÷ (lengo la gharama ya chakula ÷ 100)
Mfano: ulinunua kilo 1 ya nyama ya ng'ombe kwa 700 na unatumia 250 g kwenye sahani moja ya mchuzi. Nyama inagharimu 700 ÷ 1,000 g × 250 g = 175 kwenye sahani hiyo. Ikiwa sufuria nzima ya pilau inagharimu 1,150 na inatoa sahani 8, kila sahani inagharimu 143.75.
Asilimia nzuri ya gharama ya chakula ni ipi?
Kiwango kinachotajwa mara nyingi ni 25% hadi 35%, lakini namba sahihi inategemea mgahawa. Vyakula vyenye protini ghali (nyama nzuri, samaki na vyakula vya baharini) huwa juu zaidi; tambi, pizza na vinywaji huwa chini. Kinachojalisha ni gharama ya chakula ya menyu nzima, ikipimwa kwa kile kinachouzwa zaidi.
Gharama ya chakula haijumuishi kodi ya pango, mishahara, gesi, umeme, ada za kadi wala kamisheni ya programu za kuagiza chakula. Kwa hiyo chakula chenye gharama nzuri bado kinaweza kukuletea hasara kama kinauzwa tu kupitia programu inayochukua kamisheni kubwa. Tumia gharama ya chakula kulinganisha vyakula na kupanga bei, si kama faida ya mwisho.
Jinsi ya kutumia kikokotoo
Lipe chakula jina na useme kinatoa kiasi gani
Sufuria ya pilau inaweza kutoa sahani 8, sufuria ya maharagwe sahani 20. Kama chakula kinauzwa kizima, acha 1.
Weka kila kiambato jinsi unavyokinunua
Kwenye "Ulichonunua" weka kifurushi (1 kg, 5 L, vipande 12) na kwenye "Ulicholipa" bei yake. Kwenye "Kinachotumika" weka kinachoingia kwenye chakula, kwa kipimo cha aina ile ile: kg na g, L na ml.
Weka bei ya kuuza
Ukiweka bei kwa sahani, kikokotoo kinaonyesha gharama ya chakula, faida ghafi na bei unayohitaji kutoza ili kufikia lengo lako.
Chapisha au nakili kwenye jedwali
Chapisha kadi ya gharama ibaki jikoni, au inakili ubandike kwenye Excel au Google Sheets. Chakula kinabaki kimehifadhiwa kwenye kivinjari hiki kwa wakati ujao.
Maswali yanayoulizwa mara kwa mara
Je, kikokotoo kinahifadhi data yangu?
Si kwenye seva yetu. Chakula kinahifadhiwa kwenye kivinjari chako tu ili uendelee baadaye. Ukifuta data ya kivinjari au ukibadilisha kifaa, hakitaonekana.
Niweke nini kwenye "Upotevu na ziada"?
Asilimia kwa vitu vigumu kupima: viungo, mafuta ya kukaanga, mabaki ya maandalizi na vifungashio. Wengi hutumia 5% hadi 10%. Kama tayari unapima kila kitu, acha wazi.
Ninakokotoaje gharama ya kiambato kinachopungua uzito kikipikwa?
Kwenye "Ulichonunua" weka uzito ghafi na bei uliyolipa, na kwenye "Kinachotumika" uzito mbichi unaohitaji kupata sahani iliyopikwa. Kama kilo 1 ya nyama inabaki 650 g baada ya kuchomwa na sahani ni 200 g iliyopikwa, tumia takriban 310 g mbichi.
Je, gharama ya chakula ni sawa na gharama ya mauzo (COGS)?
Zinakaribiana. Wahasibu hukokotoa gharama ya mauzo ya kipindi kutokana na hesabu ya bidhaa za mwanzo, manunuzi na bidhaa za mwisho. Kikokotoo hiki kinatoa gharama ya chakula ya kinadharia ya kila chakula, kutoka kwenye mapishi yake, ambayo ndiyo unayohitaji kupanga bei za menyu.